«هِبه» در کلمه به معنای عطا، بخشش و دادن چیزی به کسی بدون دریافت مالی در قبال اینه. در معنی حقوقی هم، هبه خیلی از این معنی دور نیفتادهه. هبه در حقوق «قراردادیه که در اون شخصی مالی رو به شکل مجانی به تملیک شخص دیگر در میاره».

در اصطلاح حقوقی به شخص اعطاکننده «واهب»، به شخص دریافت کننده «مُتهِب» و به مالی که به دیگری بخشیده شده «عین مرهوبه» گفته می شه. اینجا واسه آشنایی بیشتر با این قرارداد به بعضی ویژگی های کلیدی و مهم اون اشاره می کنیم و می بینیم که هبه در قانون مدنی چه مفهومی داره.



ویژگی های قرارداد هبه

در مورد هبه پیش از هر چیز باید به یک مسئله توجه کرد: هبه یک عقد و قرارداده و به رضایت هر دو طرفِ قرارداد نیاز داره: نه تنها شخص «الف» باید بخواد که مالی رو به تملک دیگری دربیاره بلکه شخص «ب» هم باید این خواسته ی اون رو قبول کنه. شاید به نظر برسه که قبول و پذیرش طرف دومِ قرارداد اینجا غیرضروریه و نقش مهمی اجرا نمی کنه اما باید توجه داشت که همه ی افراد آزاد و جداگونه هستن و هیچ کس حق نداره بدون رضایت دیگری اون رو مجبور به کاری کنه و بر اون و دارایی اش مسلط شه. پس هبه مثل هر قرارداد دیگری به دو اراده، و رضایت هر دو طرفِ قرارداد نیاز داره و وگرنه واقع نمیشه.

ویژگی دیگر قرارداد هبه اینه که هبه قراردادیه رایگان و مجانی. یعنی در قرارداد هبه، معاوضه صورت نمی گیرد. واهب در مقابل مالی که به دیگری می بخشد مابازائی دریافت نمی کنه. البته باید توجه داشت که واهب می تونه هبه رو به دریافت مال یا به شرط خاصی مشروط بکنه اما این قرارداد رو به معاوضه (یا خریدوفروش) بدل نمی کنه بلکه بیشتر حالت احسانی در برابر احسان داره: مثلا واهب می گوید من این خونه رو به شما می بخشم به شرط اینکه زبون فرانسه رو به من یاد بگیرین (هبه ی مُعَوَّض).

موضوع قابل ِتوجه دیگر اینه که هبه یک قرارداد «تملیکی و عینی» است. به این معنی که واهب با انعقاد این قرارداد مالکیت مال مورد بخشش رو به دیگری منتقل می کنه. اما این مالکیت تنها زمانی واقع می شه که مال در اختیار شخص متهب قرار گرفته باشه. به عبارت بهتر به صرف اینکه دو طرف قصد انعقاد قرارداد هبه رو داشته باشن، این عقد کامل نمی ­شه؛ بلکه لازمه در عمل مال دلخواه در اختیار متهب/نماینده قرار بگیره تا این عقد تکمیل شه. پس از اینکه مال موردِتوجه به شخص داده شد، مالکیت اون هم از واهب به متهب منتقل می شه.

غالب چیزایی که ارزش مالی دارن و در اصطلاح حقوقی «مال» حساب می شن، می تونن موضوع هبه قرار بگیرن. مثلا هم میشه یک ماشین رو به دیگری هبه کرد هم میشه طلبی رو که از فرد دیگری دارین به عنوان هبه بهش ببخشین. اگه قصد انعقاد عقد هبه رو دارین –به عنوان واهب یا متهب- مثل بقیه قراردادها بهتره اون رو در یک دفتر ثبت اسناد رسمی به ثبت برسونین؛ به ویژه هبه ی مال غیرمنقول حتما باید به ثبت برسه و وگرنه در مراجع اداری و دولتی یا دادگاه ها به رسمیت شناخته نمیشه.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   نیروهای روانی قدرتمندی که حتی شما رو مجبور به انجام کارای بد می کنه 

مراجعه از هبه

با اینکه برگشت از بخشش ممکنه از نظر اخلاقی خیلی کار پسند کرده­ ای نباشه اما قانون به دلیل پاره ای مصلحت ها و ازجمله واسه حفظ حقوق واهب در مقابل بخشش های نادرست و احساسی این امکان رو به واهب داده تا از هبه مراجعه کنه و بخشش خود رو پس بگیره.

مراجعه یک عمل حقوقیه که تنها به اراده ی واهب نیاز داره؛ برخلاف خودِ قرارداد هبه که نیازمند تراضی و رضایت هر دو طرفه. اینطوری اگه واهب پس از انعقاد قرارداد هبه، به هر دلیلی خواستار بازپس­ گیریِ مال خود از متهب شد، می تونه قصد مراجعه خود از هبه رو بهش اعلام کنه و متهب هم باید مال رو بهش پس بده. با اینحال این حق مراجعه محدود کردن هایی داره و واهب همیشه حق مراجعه نداره.

در موارد زیر واهب امکان مراجعه از هبه رو نداره:

  • اگه فرد مالی رو به خویشون نزدیک خود -پدر، مادر یا فرزندان خود- هبه کرده باشه، امکان مراجعه از هبه رو نخواد داشت.
  • اگه هبه، معوض باشه و عوض هم با تراضی دو طرف قبول و دریافت شده باشه، مراجعه از هبه ممکن نیس.
  • اگه عین مال مرهوبه از بین رفته باشه و دیگر مالی وجود نداشته باشه که واهب بتونه اون رو پس بگیره.
  • اگه مالکیت مال منتقل شده باشه؛ مثلا متهب مال رو به دیگری فروخته باشه هم، حق مراجعه از واهب سلب می شه. به همین روش اگه مال مرهوبه به رهن یا اجاره داده شه هم، واهب دیگر حق مراجعه نخواد داشت.
  • با فوت هر کدوم از دو طرف قرارداد -واهب یا متهب- حق مراجعه از بین می رود. این حق تنها واسه شخص واهب ایجاد می شه و به ورثه ی اون نمی رسد.
  • اگه کسی از دیگری طلبی داره و از دین خود می گذرد و یعنی دِینِ مدیون رو بهش هبه می کنه هم، حقِ بازگشت و مراجعه از این هبه رو نداره.

در آخر باید به این نکته توجه داشت که «صدقه» هم یه جور هبهه که با قصد تقرب به درگاه الهی واسه کمک به نیازمندان و مستمندان انجام میگیره. امکان مراجعه از صدقه هم به دلیل اینکه مخالف اخلاقه، وجود نداره.

مطالب این نوشته برگفته از کتاب «حقوق مدنی؛ مشارکت ها، صلح و عطایا» به قلم دکتر ناصر کاتوزیانه.

تهیه شده در: chetor.com

این کتاب پرطرفدار رو از دست ندین


۱۶۰۰۰تومان


۸۰۰۰تومان

دسته‌ها: آموزشی